Aflevering 313 VideoArt: NataliaLL gebruikt bewust oppervlakkige seksuele inkoppertjes

Foto: Susan Hol, 2019, van eigen exemplaar de Volkskrant, zaterdag 4 mei 2019, p.9, Beeldvormers. Natalia LL, Consumer Art, 1973. Het artikel en de foto zijn ook te vinden op: https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/beeldvormers-maandag-banaandag~bcb4a56a/.

Tot slot van deze afleveringen over de performances (zie 296-303/304) en video’s en films (zie 304/305-312)in De Appel, te Amsterdam, (29-11-1978 tot 31-1-1979, als onderdeel van de museumtentoonstelling Feministische Kunst Internationaal, feministische kunst internationaal, 1978, p.97), is dan eindelijk de beurt aan Natalia LL.

Van Natalia LL vond ik in eerste instantie maar één video, zo schreef ik in aflevering 305. Eentje waarop ze – gezicht in close-up – een banaan eet. Bij die aflevering staat een foto met een aantal plaatjes uit deze video. Grappig toeval: ik vond diezelfde foto, maar dan in kleur, terug in een oude Volkskrant, van zaterdag 4 mei 2019 (ja, ik loop zéér ernstig achter met kranten lezen, maar daar zit ik verder niet mee 😉 ).

‘Maandag 29 april 2019 moet een goede dag zijn geweest voor kleine, onafhankelijke groenteboeren in de buurt van het Nationaal Museum in Warschau’, zo schrijft Merel Bem in dat Volkskrantartikel. Ze vindt het idee onweerstaanbaar dat het ‘banana eating protest’, zoals het op de sociale media werd genoemd, op die dag in april mogelijk de lokale middenstand heeft laten profiteren. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9, titel artikel Maandag Banaandag)

Waar het om ging was het nieuws dat het Nationaal Museum de video Consumer Art (1973) van Natalia LL had verwijderd. Het is de video waarin ze niet zomaar hap-kauw-slik-weg een banaan eet, maar deze traag verorbert met veel tong- en lipbewegingen (zie ook aflevering 305). ‘De museumdirecteur, Jerzy Miziolek, had het werk weggehaald, omdat hij gekant is “tegen het tonen van werk dat jonge, gevoelige mensen zou kunnen irriteren”’, aldus Merel Bem. Ze hebben het toch weer teruggeplaatst, voor korte tijd, omdat ‘de afdeling moderne kunst, heel toevallig, wordt heringericht. Dan verdwijnt Consumer Art voor onbepaalde tijd naar het depot’, schrijft Bem. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9)

De Poolse progressieve politici en kunstenaars roken staatscensuur en verzonnen gauw een protestactie: de bananendemonstratie voor het museum en het plaatsen van selfies met banaan op de sociale media. Bem tipt om op Instagram te kijken voor een stroom aan beelden, onder #nataliall of #bananaselfie. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9) Het klopt, ze heeft gelijk, ik heb gekeken en heb de bovenstaande hesjteks meteen even gelinkt. Heerlijk, dat internet 🙂

Merel Bem is niet onder de indruk van de originaliteit die de banaan in de Instagram-posters én Natalia LL losmaakt: je ziet de kunstenaar ‘die uitdagend een fallisch stuk fruit eet’. Maar, zo simpel ligt het natuurlijk niet. Natalia LL was zich wel degelijk bewust van oppervlakkige seksuele bijbetekenissen van haar video, die ‘op het eerste gezicht dan ook een glasheldere feministische middelvinger naar het patriarchaat’ was, aldus Bem. (de Volkskrant, 4 mei 2019, p.9)

En er is meer, wat meteen een antwoord is op mijn simpele vraag Waarom?!?!?! (zie aflevering 305).

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Advertenties

Aflevering 312 Hannagh Wilke, body/videoartist tot aan haar dood

In 1977 koos Hannah Wilke de beroemde expositie The Bride Stripped Bare by Her Bachelors, Even (1915-1923) van Marcel Duchamp in het Philadelphia Museum of Art uit voor een performance, zo valt te lezen in Vrouw|en Kunst (2002, Taschen, p.559, zie ook aflevering 311).

Gekleed in pak met stropdas begon ze zich achter de transparante muur van Duchamps kunstwerk uit te kleden. Deze striptease, die ze Through the large glassnoemde, diende als commentaar op de cryptische titel van Duchamps expositie. Bovendien gaf ze beide seksen een concrete vorm door zowel de rol van de vrijgezel te spelen als die van de bruid. (Vrouw|en Kunst, p.559)

Hannah Wilke heeft in haar korte leven (1940-1993) nog veel meer gemaakt. Ze werkte zelfs door als body/videoartist in de periode dat de ziekte kanker vat op haar kreeg: ze laat het ziekteproces in al haar ontluistering zien.

De video bij deze aflevering is een mooie hommage aan deze kunstenaar, van een fotograaf die een klein stukje van het kunstenaarsleven van Wilke heeft mogen meelopen.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 311 VideoArt: Hannah Wilke gebruikt haar lichaam om meesterwerken te infiltreren

Volgens Amelia Jones, in haar boek Body Art / Performing the Subject, illustreert het project Intercourse with… van Hannah Wilke de neiging bij feministische bodyartists om zichzelf neer te zetten (perform) op hogelijk intersubjectieve manieren: als afhankelijk van relaties met anderen, zoals het publiek, geliefden en vrienden, de ‘male gaze’ (1998, p.166, zie ook aflevering 310).

Wat was ook alweer de ‘male gaze’, ofwel de mannelijke blik?

Deze term werd in 1975 bedacht door Laura Mulvey, een Brits feministisch filmcriticus. Kortweg gaat het over het mannelijk oogpunt in kunst, cultuur en maatschappij. Een leuke en uitgebreide uitleg met helder beeldmateriaal vind je bij Vileine!

Jones heeft hoogstwaarschijnlijk helemaal gelijk. Voor nu sla ik de theoretische kant van de zaak even over, dat komt op een later moment. Eerst komt de film van Wilke aan bod die ook op de pagina deappel.nl wordt vermeld (zie aflevering 310): Through the large glass (1977). Een lange zoektocht op internet levert de video op bij deze aflevering. Maar er popt ook een kunstwerk van Marcel Duchamp op: Large Glass. Een wel heel toevallige overeenkomst met de titel van Wilke. Uitzoeken dus!

Op internet vind ik niets over een connectie, maar in mijn naslagwerken gelukkig wel. Zo schrijft Beate Söntgen in Feminist Avant-garde: Art of the 1970s : the Sammlung Verbund Collection, Vienna (2016, Gabriele Schor, Prestel Verlag, p.193-194):

‘Wilke gebruikt ook haar lichaam om meesterwerken, iconen van het modernisme, te infiltreren, die ze vervolgens rechtstreeks citeert. In de film Through the large glass confronteert ze de visie van Marcel Duchamp van een mechanische bruid in zijn La mariée mise à nue par ses célibataires, même (De bruid ontbloot door haar vrijgezellen, zelfs) met een striptease in het Philadelphia Museum of Art. Turend door het glas, ook bekend als Large Glass, ziet de toeschouwer Wilke zich langzaam ontkleden terwijl ze een serie overdreven modellenposes en -gebaren uitvoert.’

Voor een beter begrip van de acties van Wilke is dit filmpje (van Boijmans, beetje kleine weergave) wel handig. Hierin wordt het een en ander over het Grote Glas van Duchamp verteld. Pas toen het werk tijdens vervoer was beschadigd, het glas was gebarsten, vond Duchamp het werk voltooid. Als je googelt op ‘large glass duchamp’ krijg je diverse afbeeldingen te zien.

In Vrouw|en Kunst (2002, Taschen, p.559) wordt nog iets meer verteld over Wilke’s performance…

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 310 VideoArt: Hannah Wilke pelt de ander af

Hannah Wilke, Gestures, 1974. Deze foto is een screenshot van de verzameling foto’s die je krijgt als je via google zoekt op ‘hannah wilke gestures’. Oorspronkelijk komt het van een door deze kunstenaar gemaakte video, maar die is helaas niet te vinden op internet.

Naarmate ik meer in de videokunstenaars duik die te zien waren in De Appel, te Amsterdam (29-11-1978 tot 31-1-1979, als onderdeel van de museumtentoonstelling Feministische Kunst Internationaal, feministische kunst internationaal, 1978, p.97), hoe meer informatie boven tafel komt.

Bij Lynda Benglis was het nog simpelweg een video (aflevering 306). Suzanne Lacy leverde al heel wat meer informatie op (aflevering 307). Van Marja Samson is het wat minder uitgebreid. Dat komt vooral doordat ze een zeer uiteenlopende oeuvre heeft, waarin haar videowerk maar een klein onderdeel is (aflevering 308). Susan Mogul was echt een ontdekkingstocht voor mij als onderzoeker. Geweldig wat zij allemaal heeft gedaan (aflevering 309). En dan nu Hannah Wilke (1940-1993). Daar kan ik echt niet omheen, zij is een van dé grote body/videokunstenaars van haar tijd, dus daar wil ik wat langer bij stilstaan.

De pagina op deappel.nl met wat oude foto’s van en een klein beetje tekst over de video’s die werden vertoond in De Appel, te Amsterdam, vermeld ook iets over Hannah Wilke. Zij zou indertijd een video en een film hebben laten zien. De video, getiteld Intercourse with… (1977), is volgens de info van De Appel een video-opname van Wilke’s performance/lezing in Londen en Ontario in 1977. Volgens Amelia Jones, in haar boek Body Art / Performing the Subject, is het een performance gemaakt voor de video (1998, p.166).

De video kan ik niet vinden op internet (wel stills), maar Jones schrijft dat Wilke tijdens de performance de stemmen laat horen van haar geliefden, familieleden en vrienden door de bandjes van haar antwoordapparaat af te spelen. Zij spraken tot haar in haar afwezigheid, vertelt Jones. Terwijl de stemmen klinken neemt Wilke enkele peinzende houdingen aan, kleed zich vervolgens helemaal uit en toont haar naakte lichaam dat bedekt is met de namen van al die geliefden, familieleden en vrienden. Daarna pulkt ze langzaam de namen van haar lichaam af tot ze allemaal weg zijn. Volgens Jones pelt Wilke op deze manier de ‘anderen’ af die haar als ‘zelf’ hebben gesproken. (1998, p.166)

Die laatste zin is wat raadselachtig en Jones verklaart zich ietsje nader, maar blijft toch tamelijk ondoorgrondelijk. Voor zover ik het begrijp bedoelt Jones dit: Wilke laat de geliefden spreken en staat open voor deze stemmen, ze staat open voor de vrouw die deze stemmen (mede) vormen en gevormd hebben met hun woorden en in hun contact met haar. Jones laat hierbij de term intersubjectiviteit vallen. (1998, p.166)

Voor wie niet bekend is met deze term: intersubjectiviteit gaat over het besef dat subjectieve ervaringen, zoals een punt van aandacht, bedoelingen en gevoelens, gedeeld kunnen worden met een ander. Het is dus niet louter subjectief (alleen jouw beleving) of louter objectief (niemands beleving). (Bronnen: psychoanalytisch woordenboek; wikip.)

Jones vindt het project Intercourse with… van Wilke exemplarisch. Waarvoor?

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 309 Videoartist Susan Mogul pakt het humorvol aan

Susan Mogul, Take Off, 1974. Video op vimeo: https://vimeo.com/135643779. Klik op de foto om de video te bekijken.

Susan Mogul (1949) is een echte videoartist. Ze heeft zich flink kunnen uitleven als deelnemer aan de Woman’s Building vrouwengroep in Los Angeles, in 1974 opgezet door Judy Chicago (zie afleveringen 110, 111 en 280).

Mogul was in 1973 al actief met video, dus vijf jaar voordat Feministische Kunst Internationaal plaatsvond. In haar eerste video’s valt haar gevoel voor humor op, ook bij haar collega’s uit de kunstwereld: ‘Susan, je bent zo grappig’. Als ze in 1976 piekert over hoe het nu moet als ze het niet zal maken als kunstenaar, wat er gebeurt als ze haar ogen verliest, pakt ze de ‘tip’ van haar collega’s op om een ‘back-up carrière’ als stand-upcomedian te gaan opbouwen. In de video die ze vervolgens maakt, Big Tip, Back Up, Shut Out, probeert ze een paar grappen uit bij een ingebeeld publiek met – natuurlijk – haar ogen stijf dichtgeknepen.

Haar eerste video was Dressing Up. Lucy Lippard schrijft daarover: ‘De zeer grappige videoverhalen van Susan Mogul, waarin ze overgaat van ontkleed naar gekleed en daarbij herinneringen ophaalt over de geschiedenis van elk kledingstuk’ (From the center, feminist essays on women’s art, Dutton, New York, 1976, p.102).

De tweede video die ze maakt, Take Off, waarvan een stukje bij deze aflevering te zien is (klik op de foto of de link in het bijschrift), is ontstaan in 1974 in haar studio in Los Angeles. Deze video is getoond bij Feministische Kunst Internationaal. Mogul onderzocht tijdens de Feminist Studio Workshop, onderdeel van de Woman’s Building, de representaties door mannelijke kunstenaars van hun seksualiteit en vergeleek dit met die van vrouwelijke kunstenaars. Haar model voor het mannelijke perspectief werd Vito Acconci (1940-2017), en dan vooral de video Undertone, uit 1972.

Op die video zie je Acconci zittend in net zo’n simpele setting aan een houten tafeltje als Mogul in haar Take Off. Hij zit dicht tegen de tafelrand aan, ogen neergeslagen, constant pratend (hij schijnt een erotisch verhaal te vertellen) en heen en weer bewegend. Volgens Mogul moeten zijn bewegingen de indruk wekken dat hij zit te masturberen. Haar video Take Off is ‘mijn ultieme reactie en commentaar op Acconci en een uitdrukking van mijn seksualiteit’.

Ik moet zeggen, de video van Mogul  is een stuk leuker en interessanter dan de video van Acconci. Zij reageert op zeer creatieve wijze op het werk van Acconci met een geheel eigen performance. Die aanpak vind ik bovendien veel meer inspirerend dan Abramović’ re-enactment van een ander werk van Acconci, Seedbed, in haar Seven Easy Pieces (zie aflevering 83).

Bron video’s en tekst Mogul, naast haar eigen site: Video Data Bank, waar helaas steeds maar kleine stukjes van Moguls video’s te zien zijn.

NB. In De Appel, te Amsterdam, vonden performances plaats en waren er video’s en films te zien van 29 november 1978 tot 31 januari 1979, als onderdeel van de museumtentoonstelling Feministische Kunst Internationaal (feministische kunst internationaal, 1978, p.97). De performances zijn besproken in de afleveringen 296-303. In de komende afleveringen volgt een verzameling video’s.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 308 VideoArt: Marja Samson en haar Sardines Strip

Marja Samson, alias Miss Kerr, alias Miss Behave, Sardine Can, ca. 1975, tin, satijn, bont, glas, glitter. Gevonden op haar website: https://marjasamsom.com/work/rosico1j5yzr92cs9a9y7ongowcsnd.

De foto bij deze aflevering, Sardine Can, stamt uit 1975. Kunstenaar Marja Samson heeft blijkbaar in die tijd een soort ‘sardine periode’, want ze maakt in 1976 een performance op video getiteld Sardines Strip (klik op de link en je kunt de video op vimeo bekijken).

Op YouTube vond ik de langere versie van deze video, maar daarbij zit je minutenlang naar een zwart scherm te kijken voordat de kunstenaar ten tonele verschijnt. Gelukkig is de bijgaande vimeo wat ingekort en komt ze meteen op.

Deze kunstenaar heeft een website. Interessant is dat ze heel actief was in de jaren 1970 en 1980. Daarna is het een hele poos stil en recentelijk (2015) heeft ze de boel weer opgepakt. Ik vond nog wel iets op haar site over een restaurant, The Kitchen Club, blijkt dat nrc.nl daar een artikel aan gewijd heeft. Mijn algehele indruk van Samson is dat ze van alles en nog wat heeft gedaan, als het maar niet gewoon en doorsnee was/is.

Hoe dan ook, de video Sardines Strip maakte deel uit van Feministische Kunst Internationaal in 1978.

NB. In De Appel, te Amsterdam, vonden performances plaats en waren er video’s en films te zien van 29 november 1978 tot 31 januari 1979, als onderdeel van de museumtentoonstelling Feministische Kunst Internationaal (feministische kunst internationaal, 1978, p.97). De performances zijn besproken in de afleveringen 296-303. In de komende afleveringen volgt een verzameling video’s met zo min mogelijk tekst.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 307 Suzanne Lacy, performance op video

Alweer videotime!

Deze performance is dus getiteld In Mourning and in Rage. In 1997 waarde er een seriemoordenaar rond in Los Angeles die vele vrouwen wurgde en dumpte langs de kant van de weg. De performance zet zich vooral af tegen de mediasensatie die deze moorden tot gevolg had en het daardoor gecreëerde klimaat van angst en bijgeloof. Het doel: een alternatieve interpretatie van de zaak geven, met een feministische analyse van geweld, en het creëren van een openbaar ritueel van woede en verdriet.

De video die in De Appel in 1978 werd getoond van Lacy was Learn Where the Meat Comes From, uit 1976. Een nogal hilarische performance waarvan een fotoreportage rest. In haar boek Leaving Art (Duke University Press, 2010) schrijft ze dat deze performance de ‘verwarrende relatie tussen het lichaam, slachtofferschap en het plegen van geweld onderzoekt’ (p.43).

En toen ontdekte ik een hele serie video’s van Lacy op vimeo. Ze zijn een paar maanden geleden geplaatst. Je vindt daar ook Learn Where the Meat Comes From.

NB. In De Appel, te Amsterdam, vonden performances plaats en waren er video’s en films te zien van 29 november 1978 tot 31 januari 1979, als onderdeel van de museumtentoonstelling Feministische Kunst Internationaal (feministische kunst internationaal, 1978, p.97). De performances zijn besproken in de afleveringen 296-303. In de komende afleveringen volgt een verzameling video’s.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.