Blogs

Aflevering 306 Lynda Benglis, aan het werk, video

Videotime!

Gewoon lekker kijken, c’est tout.

Deze kunstenaar is opgeleid als schilder, maar ontdekte al gauw een manier om het schilderij als een soort sculptuur uit de muur te laten vloeien. Ze werkt daarbij met latex en polyurethaan.

Veel plezier!

NB. In De Appel, te Amsterdam, vonden performances plaats en waren er video’s en films te zien van 29 november 1978 tot 31 januari 1979, als onderdeel van de museumtentoonstelling Feministische Kunst Internationaal (feministische kunst internationaal, 1978, p.97). De performances zijn besproken in de afleveringen 296-303. In de komende afleveringen volgt een verzameling video’s met zo min mogelijk tekst.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Advertenties

Aflevering 305 Feminisme en VideoArt

Natalia LL, Consumer art, 1972. Photographs 100x100cm. Gevonden op: https://nataliall.com/en/the-70s/.

Naast de performances in De Appel, te Amsterdam (zie afleveringen 296-303), werden er ook video’s, films en documentatiemateriaal getoond. Hiervoor is een aparte catalogus gemaakt die – voor zover ik kan achterhalen – niet meer verkrijgbaar is.

Op de site van De Appel worden wel de kunstenaars genoemd die video’s en films (zouden) vertonen, te weten Lynda Benglis, Mary Beth Edelson, Suzanne Lacy, Natalia LL, Christa Maiwald, Susan Milano, Susan Mogul, Ulrike Rosenbach, Marja Samson en Hannah Wilke. Ook vond ik nog een pagina op deappel.nl met wat oude foto’s van en een klein beetje tekst over de video’s.

In de tentoonstellingscatalogus feministische kunst internationaal staat vermeld dat om verschillende redenen de video’s van Natalia LL en Mary Beth Edelson niet getoond worden (1978, p.100). Natuurlijk heb ik flink gezocht naar dat oude videomateriaal, waarbij ik allereerst heb geprobeerd erachter te komen om welke video’s het gaat.

Van één kunstenaar weet ik dat zeker, omdat zij dat in haar Resume op haar website heeft opgenomen. Dit is het geval bij Susan Mogul (1949). Verder heb ik iets bruikbaars kunnen vinden van Lynda Benglis, Suzanne Lacy, Marja Samson en Hannah Wilke. Van Christa Maiwald heb ik echt niks kunnen vinden en van Susan Milano bijna niets, eigenlijk alleen een foto en een paar woorden over de video op die bovengenoemde pagina van De Appel.

Video’s van Ulrike Rosenbach zijn eerder aan bod gekomen in dit feuilleton, bijvoorbeeld aflevering 145 met Salto Mortale II. Op haar een eigen, uitgebreide website is ook het nodige te vinden. Video’s van Mary Beth Edelson (1933) zijn schaars, en gaan eigenlijk altijd óver haar in plaats van dat de video zelf het kunstwerk is. Er is overigens in dit feuilleton genoeg over haar te vinden (bijvoorbeeld de afleveringen 152, 192, 205, 217 en 291-295).

Van Natalia LL vond ik in eerste instantie maar één video, waarop ze – gezicht in close-up – een banaan eet. Niet zomaar hap-kauw-slik-weg, nee, traag verorbert ze de banaan met veel tong- en lipbewegingen. Je kunt het niet eens suggestief noemen, daarvoor is het te plat, te overduidelijk wat de bedoeling is. Die ene video, die oorspronkelijk ruim een half uur duurt (😱), vind je wel vele malen terug, in – meestal door mannen – geknipte versies van een paar minuten. Daarnaast zijn van dezelfde beelden series foto’s te vinden.

En wat denk ik dan? Iets heel simpels, namelijk: Waarom?!?!?! Wat betekent: toch maar verder speuren. En ik heb inderdaad meer gevonden. Zelfs een uitgebreide website.

Maar eerst aandacht voor Lynda Benglis.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 304 Manon, The Artist is Present

Manon, THE ARTIST IS PRESENT 1977. photodocumentation summer 77. Küng-Kong sisters inc. 1977. Foto van de catalogus getiteld The Artist is Present, 1977. Gevonden op: http://www.manon.ch/the-artist-is-present.

Wat mij opvalt bij de performance van Manon (zie aflevering 303) is de inzet van mannen. Bij feministische kunstenaars gebeurt dat zelden of nooit. Daarnaast is het opmerkelijk dat de performances die besproken zijn in dit deel 7 (afleveringen 296-303) niet zomaar een uiterst heldere ‘feministische boodschap’ overbrengen. Is er wel sprake van feminisme bij de performance van Manon bijvoorbeeld? Het ‘wie bekijkt nu eigenlijk wie’ tijdens de een-op-een confrontatie van de toeschouwer met de kunstenaar lijkt mij een menselijk kwestie, niets specifieks vrouwelijks of mannelijks.

Bij Abramović bijvoorbeeld gaat dat elkaar aankijken totaal niet over feminisme. Immers, zij beweert bij hoog en laag géén feminist te zijn (zie bijvoorbeeld aflevering 94) en ik geloof dat inmiddels helemaal. Maar toch, vrouwen worden vaak geconfronteerd met de starende blik van mannen en vinden dit meestal intimiderend. Spelen met die starende blik kan in de jaren 1970 zeker gegrond zijn in feministische ideeën en feministisch onderzoek naar het effect van zo’n blik en wat er gebeurt als een vrouw dat doet. Al krijg ik de indruk dat een kunstenaar als Manon daar niet in de eerste plaats mee bezig is.

Hoewel de ‘feministische boodschap’ minder helder is in de performances besproken in dit deel 7 dan bij de andere vormen van beeldende kunst, blijkt uit de uitleg in de catalogus feministische kunst internationaal (1978, p.97-100) dat er bij de meeste kunstenaars wel degelijk sprake is van betrokkenheid bij de vrouwenzaak. In die zin dat de vrouwen vormgeven aan het zich losrukken van de traditionele vrouwenrol, van de beperkingen van die rol, en het op zoek zijn naar vrijheid. Misschien dat een kunstenaar als Manon die vrijheid simpelweg nam. Aan de andere kant, als ik de info op wikip. mag geloven, zijn ook voor haar dé bronnen van inspiratie: sociale verandering in de jaren 1970, seksuele bevrijding, de zoektocht naar nieuwe rollen en de sociale constructie van identiteit.

En toen vond ik ineens op internet The Artist is Present, een performance van Manon, uit 1977. De exacte titel dus als die performance van Abramović (zie ook aflevering 303). Heeft Manon die titel later toegevoegd op de foto van haar performance, na de uitvoering van die van Abramović in 2010? Of heeft Abramović die titel ‘gestolen’? Of is hier sprake van louter toeval? Wie het weet mag het zeggen …

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 303 Manon haar performance is een Abramović avant la lettre

Manon, Sentimental Journey, 1979. Installation in mehreren Räumen. 13 Statisten. Kostüme. Gevonden op: http://www.manon.ch/sentimental-journey.

Een The Artist Is Present avant la lettre is de performance van Manon (1946) op 31-1-1979, in De Appel, te Amsterdam. Marina Abramović mag dan aansprekend werk maken, helemaal uniek in haar kunstpraktijk natuurlijk niet. Ook zij heeft te maken met kunstenaars die al eerder vergelijkbaar werk maakten.

Waar Abramović de hele dag present aan tafel zit voor een groot publiek in de hal van het MoMa, terwijl ondertussen steeds een ander individu aanschuift en haar diep in de ogen kijkt (The Artist Is Present, 14 maart tot 31 mei 2010), heeft Manon het in 1979 met haar performance Sentimental Journey heel anders aangepakt.

De opbouw van spanning begint vrijwel direct. Dat komt doordat de toeschouwers een nummer krijgen uitgereikt bij de deur en niet massaal naar binnen mogen. Een in zwart en rood geklede vrouw, met een tulen maskertje over haar ogen, roept telkens een nummer. De eigenaar van het nummer mag een gang in, waar aan weerszijden mannen staan die met een zaklantaarn op hun gezicht schijnen. ‘Deze irreële sfeer verhoogt de spanning’, schrijft Hedy Buursma in haar artikel Performance, video, film (feministische kunst internationaal, 1978, p.100).

Bij het betreden van de performanceruimte ontwaart de bezoeker een kaalgeschoren in zwart geklede vrouw (de kunstenaar). Ze zit op een stoel in een ijzeren kooi. Kaarsen verlichten het pad naar de kooi. Voor de kooi staan twee mannen, elk verkleed als prins. Zij openen de kooi voor de bezoeker, die plaats mag nemen op een stoel tegenover de vrouw. Haar handen zijn in rode zijden handschoenen gestoken en één hand bedekt haar gezicht. Zodra zij haar hand weghaalt schijnt er plotseling een fel licht op de bezoeker en de kunstenaar, die tegelijkertijd een metronoom in werking zet. (1978, p.100)

De kunstenaar kijkt recht in de ogen van de bezoeker en ‘deze wordt min of meer gedwongen (sommige bezoekers zijn zo gefascineerd door het uiterlijk van Manon dat er van dwang geen sprake meer is) in de ogen van Manon te kijken. In een van haar ogen heeft zij een rode contactlens’, aldus Buursma. Na een poosje zet de kunstenaar de metronoom stil, doet haar hand weer voor haar gezicht en gaat het licht uit. (1978, p.100)

Bij het naar buiten gaan ziet de bezoeker twee in het zwart geklede meisjes. Op de borst van het ene meisje staat in witte letters ‘Le desir’ (het verlangen), op de borst van het andere meisje staat ‘Le regret’ (de spijt). En Buursma geeft toe die twee gevoelens te hebben ervaren: ‘In deze performance, vol dramatische effecten, maakte het gevoel van spanning inderdaad plaats voor een gevoel van spijt.’ Tegelijkertijd vraagt ze zich af wie nu eigenlijk wie heeft bekeken. (1978, p.100) In feite is dat precies zo het geval bij de performance The Artist Is Present van Abramović.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 302 Renate Bertlmann, snakken naar vrije beleving, performance

Renate Bertlmann, Let’s Dance Together, 1979. Photos: Harry Ertl, Helmut Kortan. Gevonden op: http://www.bertlmann.com.

De volgende performance die Hedy Buursma bespreekt in haar artikel Performance, video, film, is Let’s Dance Together, van Renate Bertlmann (feministische kunst internationaal, 1978, p.99). Deze kunstenaar, geboren in 1943, heeft de eer om in het nieuwe jaar aan de slag te mogen, en wel op 10-1-1979. Foto’s van de performance in De Appel, te Amsterdam, zijn te vinden op haar website.

Buursma vertelt dat voorafgaand aan de performance het publiek wordt getrakteerd op een glas bowl, ‘om het publiek in de feeststemming te brengen’. Bertlmann komt vervolgens gemaskerd de ruimte binnen. Op het masker zitten spenen en ook aan haar vingers heeft ze spenen. ‘Spenen zijn voor Renate Bertlmann het symbool van erotische gevoelens, die zij altijd heeft moeten verdringen, en van haar verlangen naar de vrije beleving van deze gevoelens’, aldus Buursma, die deze wijsheid heeft uit Kunstlerinnen International 1877-1977, Berlijn, 1977, p.319 (1978, p.99).

Bertlmann draagt een T-shirt waarop met glitter de zin ‘Let’s dance together’ is geschreven. Om haar nek hangt een taperecorder waaruit popmuziek klinkt. Al dansend maakt ze uitnodigende gebaren naar het publiek tot iedereen aan het dansen is. De performanceruimte heeft door de muziek en de verlichting wel wat weg van een disco. (1978, p.99-100)

Dan schrijft Buursma: ‘Het publiek gaat zitten terwijl een toespraak van Patti Smith steeds luider ten gehore wordt gebracht. Stroboscopisch licht wordt aangezet en nu komt ook Renate Bertlmann, gebonden in een rolstoel, vrijwel onopgemerkt binnen.’ (1978, p.100) Ik neem dan maar aan dat de kunstenaar op een gegeven moment is verdwenen om zich te ontdoen van het masker en de spenen en om zich voor te bereiden op de tweede ‘akte’.

Vastgebonden in de rolstoel maakt Bertlmann dansbewegingen op de muziek en zwaait heftig met haar armen boven haar hoofd. Tot drie keer toe herhaalt ze dat, waarbij ze steeds heftiger beweegt, aldus Buursma, en ‘wanhopig uit de rolstoel probeert te komen’. Ze spreekt zinnen uit tijdens de rustmomenten: Squashed against defenceI can’t plug in; Only four words you really mean; Please do dance my friends, die volgens Buursma verwijzen naar de bevrijding van opgelegde rolpatronen en het overwinnen van angsten. (1978, p.100)

De kunstenaar wordt niet bevrijd uit de rolstoel, ze moet dat zelf doen om met iedereen mee te kunnen dansen. Het gebonden zijn aan de rolstoel symboliseert volgens Buursma hoe hulpeloos en afhankelijk van anderen Bertlmann zich soms voelt.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 301 Martha Wilson, wat is waarheid/werkelijkheid, performance

Martha Wilson, Story lines. Fotograaf: © Oscar van Alphen, Amsterdam © De Appel, Amsterdam & de kunstenaar/the artist. Gevonden op: https://deappel.nl/nl/events/martha-wilson-story-lines.

Op 20-12-1978 is het de beurt aan Martha Wilson met haar performance Story Lines, in De Appel, te Amsterdam (Hedy Buursma, Performance, video, film, feministische kunst internationaal, 1978, p.99).

De kunstenaar Martha Wilson (1947) is in dit feuilleton al eerder aan bod geweest (zie aflevering 188). Buursma is van mening dat de literaire achtergrond van Wilson (afgestudeerd in de Engelse taal en letterkunde) duidelijk te zien is tijdens de performance.

Hoe dan?

Wilson kiest in deze performance voor een universeel thema, schrijft Buursma, namelijk de vragen ‘Wat is waarheid?’ en ‘Wat is werkelijkheid?’ (1978, p.99). Dat zijn in mijn ogen filosofische vragen, dus wat heeft het met taal en letterkunde te maken?

Wilson heeft de performanceruimte in tweeën gedeeld met behulp van schragen: een deel voor haar en een deel voor het publiek achter de gecreëerde ‘balustrade’. Heen en weer wiegend in een schommelstoel leest ze teksten op of laat een taperecorder dat werk doen. Soms draait alleen de band, soms spreekt Wilson alleen, en soms gebeurt het tegelijkertijd. Het verhaal wordt geïllustreerd met dia’s. (1978, p.99)

Het verwarrende voor wat betreft waarheid en werkelijkheid zit, denk ik, in de combinatie van dingen. Het verhaal gaat over een man die een kachel komt installeren en de vraag of Wilson de man zal verleiden of niet, maar ook over de relatie met haar vader en dat ze verliefd wordt op mannen die haar sterk aan haar vader doen denken. Ondertussen tonen de dia’s beelden van close-ups van haar, soms verwrongen, gezicht, en ook beelden van haar moeder en een beeld van zichzelf voor een varkensstal. Daarnaast beweegt Wilson in de schommelstoel de hele ruimte door, klimt op een ladder en gooit de schragen om. En bovendien verdraait ze soms haar stem om, volgens Buursma, ‘te benadrukken dat de werkelijkheid en de waarheid alleen in je eigen geest bestaan’. (1978, p.99)

Hoezo is dan de literaire achtergrond van Wilson te zien? Misschien doordat vrijwel alles om het vertelde verhaal draait, de gesproken teksten. Het waarheid/werkelijkheid vraagstuk lijkt daaronder te liggen. Door stembuigingen, fysieke acties en het niet synchroon lopen van beeld en verhaal, zal je als toeschouwer – neem ik aan – je vrij snel afvragen wat nu wel en niet klopt, wat echt is en wat gefantaseerd.

Voor wat betreft de feministische kant van de zaak, tja, is het niet voor iedereen (v/m) goed zich zo nu en dan af te vragen wat nu precies de waarheid is en waaruit de werkelijkheid nu eigenlijk bestaat?

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 300 Lydia Schouten breekt door de cirkel, performance

Lydia Schouten, Breaking through the circle, 1978 © De Appel, Amsterdam & de kunstenaar/the artist. Gevonden op: https://deappel.nl/nl/events/lydia-schouten-breaking-through-the-circle.

Lydia Schouten wentelt zich, gekleed in een bodystocking, door een plas stroop. Dit is de start van haar performance in De Appel, te Amsterdam, op 13-12-1978. Druipend van de stroop rolt ze vervolgens over een cirkel van gekleurde veertjes die rondom de stroop ligt.

Op een wand in de performanceruimte is een spiraal van touw bevestigd waaraan suikeren harten geregen zijn. Bedekt in stroop en veren slaat Schouten de harten kapot met stokjes die beschilderd zijn met goudverf.

Zo ongeveer beschrijft Hedy Buursma in haar artikel Performance, video, film de performance van Lydia Schouten, getiteld Breaking Through The Circle. (feministische kunst internationaal, 1978, p.99)

Volgens Buursma is de performance van Schouten een van de meest direct herkenbare. Gelukkig legt ze het uit, want voor mij is de bedoeling vrij duister. ‘Haar verbeelding van wat haar op dat ogenblik bezighield, het zichzelf willen zijn maar niet altijd kunnen en de pijn en moeite die hieraan verbonden zijn, sprak veel vrouwen aan’, aldus Buursma (1978, p.99).

Schouten laat volgens Buursma met haar performance zien hoe zij zich bevrijdt van de haar opgedrongen rol van mooi zijn (de veertjes) en de band verbreekt (het touw met de suikeren harten) met de man, die haar deze rol opdrong, hetgeen tevens het einde van de liefde betekent (het kapotslaan van de harten). (1978, p.99)

Ik neem aan dat de ‘opgedrongen rol’ dan de stroop is? Een rol die aan je blijft plakken, wat je ook doet? En dat je dan je best doet je daarnaar te gedragen en op te tuigen met kleurige veertjes (= dan misschien make-up, mooie kleren en dergelijke). Voor mij blijft het raden…

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.