Blogs

Aflevering 5 Filosofische vragen

Mijn filosofische vragen gaan over kunst. Duh! Hoor ik iemand roepen. Daar gaat het toch al de hele tijd over!

Eh ja, inderdaad, dat is waar. De foto laat een performance zien, een kunstvorm die in het theater en de beeldende kunst wordt gebruikt. Maar door die foto, en dan vooral mijn gevoel van afschuw over wat Marina Abramović zichzelf aandoet, denk ik niet als eerste aan kunst.

In mijn oude professie, de dramatherapie, heb ik kennisgemaakt met mensen die zichzelf beschadigen. Als professional leer je daar natuurlijk mee om te gaan, rustig te blijven, te doen wat nodig is, maar het gevoel dat zelfbeschadiging oproept verandert niet. Je leert hooguit je gevoelens daarover beter te hanteren.

Wat heeft dit te maken met de foto van de performance? Als ik Abramović languit boven brandende kaarsen zie liggen, roept dat bij mij hetzelfde gevoel op als iemand die bijvoorbeeld zichzelf brandwonden toebrengt.

Dus na de eerste reactie ‘Waarom doet zij dit?!?’, was de volgende vraag: ‘Gaat het om een soort zelfpijniging die past in de categorie automutilatie?’

De filosofische vragen staan los van al dat soort gevoelens. Ze komen voort uit een (academische) filosofisch analytische interesse. Het gaat daarbij puur om het denkproces, ingebed in een academische traditie. Die vragen zijn: ‘Wordt dit beschouwd als kunst en zo ja, door wie? Is het kunst?’

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk.

Advertenties

Aflevering 4 Waarom doet zij dit?!?

Na een tijdje wist ik me los te rukken van de foto (zie vorige afleveringen). Ik moest immers ook gewoon door met mijn leven. Wel had ik de foto en het artikel erbij opgeslagen op mijn computer. Waarom? Ik kon toch ook de boel van me afschudden en het hele zaakje vergeten?

Aan de ene kant had ik dat graag gedaan. Aaah, heerlijk, niets van aantrekken, even een stapeltje hout hakken, wat gevallen blad bijeen vegen, genieten van een smakelijk lunch in het najaarszonnetje, met een pittig kopje koffie versierd met eigenhandig opgeklopte melk toe, en dan weer verder met mijn redactiewerk. Niets aan de hand, een voortkabbelend leven, óók heel fijn.

Aan de andere kant … ja, halloo! Ik ben niet voor niets filosoof. Ik ben dol op spitten, analyseren, vragen stellen, uitpluizen, zoeken, ergens achter komen en verder kijken. Voortkabbelen doe ik wel als ik honderd jaar ben! Misschien.

Dus natuurlijk liet die foto mij niet los en kwamen er alleen maar meer vragen bij. Filosofische vragen.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk.

Aflevering 3 Is er een brandblusser in de buurt?

Of is er iemand in de buurt om een brandblusser te hanteren? De foto laat daarover niets los en die foto is alles wat ik op dat moment heb. Al ligt Abramović daar niet alleen op dat stalen frame met die brandende kaarsen onder haar. Welnee, er moet minstens een fotograaf bij zijn en/of een interviewer die gaat schrijven over de performance. Er is in ieder geval iemand die kán ingrijpen als het mis zou gaan.

Maar, en zo kom ik weer bij die ene vraag uit aflevering 1: Waarom doet zij dit?!?

Ik staarde nog lange tijd naar de foto. Zoiets dóe je als je verbijsterd ben, ik wel tenminste. Alsof je het antwoord krijgt door je ogen in die foto te boren, door elk hoekje van het beeld af te speuren en je vraag naar het waarom ervan door je hoofd te laten echoën.

————————————————————————————————–

Het is tijd om de ‘echte’ foto te laten zien (mocht je deze nog niet kennen). Helaas is het wel een andere dan die ik zag, dus iets anders dan beschreven in aflevering 2. De ‘mijne’ stond in The New York Times en was gemaakt door Tony Cenicola. Ik kan de foto niet meer terug vinden op internet, dus waarschijnlijk schend ik rechten als ik het exemplaar uit mijn archief plaats. Met de bijgaande link kom je bij dezelfde performance, zie je Abramović op een ‘bed’ met kaarsen liggen. De foto is gemaakt ten tijde van Seven easy pieces (9-15 november, 2005), waarbij ze een aantal performances ‘reenacts’: opnieuw uitgevoerde performances uit de jaren 1960 en 1970 van haarzelf en anderen. De link om bij de foto te komen: https://www.guggenheim.org/exhibition/marina-abramovi-seven-easy-pieces.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk.

Aflevering 2 Wat zag ik op die foto?

Welke foto? Nou, die ene (niet het bijgaande plaatje, dat is een foto die ik zelf ‘geschoten’ heb 🙂, die ik op internet tegenkwam en waardoor mijn gezicht vertrok van afschuw (zie aflevering 1).

De foto toonde kunstenaar Marina Abramović (1946), liggend op een stellage. Voor zover ik het kon zien was die stellage van metaal. Direct onder haar stonden twee rijen kaarsen (twaalf stuks in totaal). Iemand had die kaarsen aangestoken: de vlammetjes likten hongerig omhoog. De lange balken van de stellage werden bijeengehouden door dwarsbalkjes.

Op de broekspijpen bij haar kuiten en op de kraag van haar shirt was de stof iets lichter, verlicht eigenlijk, door het kaarslicht. Zou dan de warmte van de kaarsen niet worden tegengehouden door een plank, plaat of ander materiaal? Als dat zo was, dan was er niets om haar lichaam te beschermen tegen de hitte. Nou ja, ze profiteerde misschien van een heel klein beetje bescherming door haar kleding van dunne witte stof.

Toch moet de kunstenaar op de foto het heel warm hebben. En zou ze niet bang zijn? Straks vliegt die dunne witte kleding in de brand. Ik ben verbijsterd en staar naar de foto.

Waarom, oh waarom gaat iemand vrijwillig vlak boven een rij brandende kaarsen liggen?!? Abramović kan hier brandwonden oplopen. Haar kleding, haar haren, als die vlam vatten … is er een brandblusser in de buurt?

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk.

Aflevering 1 Hoe het begon

Enige tijd geleden, of eigenlijk best wel lang geleden, namelijk in 2005, kwam ik op internet een glanzende foto tegen (niet het bijgaande plaatje, dat is een foto die ik zelf ‘geschoten’ heb 🙂 ).

Ja, èn? Wat dan nog? Denk je misschien.

Begrijpelijk. Internet staat immers bol van de foto’s. Maar bij deze glanzende foto vertrok mijn gezicht in de grimas van afschuw. Zo’n gezicht dat je trekt bij het zien van zielige hondenfilmpjes waarin een uitgemergelde mishandelde hond de hoofdrol speelt, of als je een foto tegenkomt van een jager die trots poseert bij een afgeslachte olifant (tenminste, als je tegen de olifantenjacht bent).

Waarom doén mensen dit, vraag je je in wanhoop, vertwijfeld, met afschuw, boos en misschien ook wel verdrietig af.

Dat deed ik ook bij de foto die ik zag. Waarom doét zij dit?!? Want bij deze foto ging het om een vrouw. Of meer precies: een kunstenaar, de kunstenaar Marina Abramović.

Wat zag ik op die foto?

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk.

De lange, lange weg van meesterschilder Artemisia Gentileschi

Artemisia Gentileschi
Self-Portrait as the Allegory of Painting, ca. 1639
Oil on canvas
38 × 29 in; 96.5 × 73.7 cm

Italië, zeventiende eeuw. Vrouwen hadden erg weinig carrièremogelijkheden. Twee om precies te zijn: moeder worden of het klooster ingaan. Zo schrijft Alexxa Gotthardt in haar artikel over Gentileschi. Ik denk dan meteen ook aan al die vrouwen die voorbestemd waren tot de ‘carrière’ als werkpaard op het land, in de kroeg, als dienstmeid of prostituee. Maar goed, dat dus even terzijde.

Tegen alle gebruikelijke zeden van die tijd in wist Artemisia Gentileschi zich een Lees verder “De lange, lange weg van meesterschilder Artemisia Gentileschi”

Kunstenaar Mona Hatoum

Mona Hatoum, “Cells” (2014) (detail), zinc-plated steel and hand-blown glass 53 1⁄2 x 47 3⁄4 x 25 3⁄4 inches(136 x 121 x 65.5 cm) (courtesy of the artist and Alexander and Bonin, New York, © Mona Hatoum, photo by Joerg Lohse)

Hatoum heeft performances gedaan en videowerken gemaakt, vervolgens kwamen de installaties en sculpturen. Ze maakt vaak gebruik van huiselijke alledaagse objecten, die ze weet om te zetten in enge dingen. Neem bijvoorbeeld de doodgewone rasp voor kaas, komkommer en andere voedingswaren die je klein kunt raspen voor bijvoorbeeld een salade. Hatoum heeft drie verschillende soorten rasp uitvergroot tot een driedelig kamerscherm. Auch, daar wil je je niet aan schaven.
Ze is geboren in Palestina (1952) en woont sinds 1975 in Londen. Ze heeft vele exposities gehad. Een overzicht daarvan vind je hier. Meer over Mona Hatoum en dan vooral afbeeldingen vind je bij Artsy.