Blogs

Aflevering 218 Het mannenlichaam onder een vergrootglas

Sylvia Sleigh, At The Turkish Bath, 1976 Oil on Canvas 76” x 100”. Collection of The David and Alfred Smart Museum of Art, University of Chicago. Gevonden op: http://www.sylviasleigh.com.

Het vierde punt van Rosa Lindenburg (zie aflevering 217) is bevrijding en herwaardering eigen lichaam, seksualiteit en erotiek, maar schrijft zelf dat hiervan weinig voorbeelden te vinden zijn in de feministische kunst. Waarom? ‘Omdat de meeste vrouwen nog op weg zijn’, schrijft ze (feministische kunst internationaal, 1978, p.50).

Ze noemt wel weer een werk van Joan Semmel (zie ook de afleveringen 194 en 197), de kunstenaar die in staat is met haar werk de vrouwelijke toeschouwer te bereiken. De nieuwe vrouwbeelden die zij creëert zijn gemakkelijk om je mee te identificeren. Haar schilderijen tonen seksualiteit in gelijkwaardigheid en zonder prestatiedwang.

Het vijfde punt op het lijstje van Rosa Lindenburg is de openlijke interesse van vrouwen voor mannelijke lichamelijkheid en seksualiteit. Hiervan is schande gesproken, tenminste, bij kunstwerken die geen blad voor het beeld hadden genomen. Zo schildert Sylvia Sleigh mannen in een kwetsbare houding, op dezelfde manier als mannen hun vrouwelijke modellen schilderen. ‘Mannen vinden het bedreigend om op een schilderij een penis in erectie te zien’, aldus Lindenburg, ‘Is het ongewoonte of verlegenheid ten opzichte van een vrouwelijk publiek?’ (1978, p.50)

Er is nog een kunstenaar die de man met de penis in erectie schildert, Eunice Golden. Maar zij maakt er een ‘landschap’ van. Of, zoals Lindenburg het verwoord: ‘…een nieuwe Eros, waarbij fysieke kracht, emotionele aanwezigheid en het opgaan in de omgeving door elkaar heen lopen. De man, symbool van cultuur, wordt opgenomen in de natuur.’ Nou, dát is nog eens een statement in een tijd waarin de vrouw als ‘natuur’ wordt beschouwd, niet al te slim en zeker niet in staat tot zoiets als cultuur. Het werk van Golden heet Landscape #160, 1972 en een foto ervan is te vinden op haar site.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Advertenties

Aflevering 217 Het vrouwenlichaam onder een vergrootglas

Maria Carlier, poppen, 1973, textiele materialen, menselijke figuren, © 2019 Maria Carlier. Gevonden op: https://www.rotterdamsekunstenaars.nl.

Met welke onderwerpen houden feministische kunstenaars zich bezig? Rosa Lindenburg maakte een overzicht (feministische kunst internationaal, 1978, p.48):

  1. agressie tegen het stereotype vrouwbeeld als seksobject
  2. woede over de lichamelijke geconditioneerdheid van de vrouw
  3. taboes over vrouwelijk lichaam en seksualiteit doorbreken
  4. bevrijding en herwaardering eigen lichaam, seksualiteit en erotiek
  5. openlijke interesse van vrouwen voor mannelijke lichamelijkheid en seksualiteit
  6. lesbische erotiek
  7. androgynie
  8. vrouwelijke beeldtaal (female imagery).

Punt 1 en 2 zijn besproken in de afleveringen 202 en 203.

Het doorbreken van taboes over het vrouwelijk lichaam en de vrouwelijke seksualiteit gaat niet zonder zelfonderzoek van het eigen lichaam. Zo heeft de kunstenaar Maria Carlier (1943, geboren te Utrecht) een paarse Speculum pop gemaakt met bijbehorende losse vagina. Tijdens de tentoonstelling van die pop was er ook een vrouwelijke arts van de NVSH die uitlegde hoe je jezelf met een spiegel kunt onderzoeken. (feministische kunst internationaal, 1978, p.49.)

Kunstenaar Marianne Wex (1937) maakte niet alleen foto’s van mannen en vrouwen die zitten, staan en lopen (zie aflevering 148 en de afbeelding daar, plus aflevering 187), ze maakte ook het boek Klitorisbilder, met foto’s van clitorissen in allerlei vormen en maten (1978, p.49).

Vrouwen worden zich steeds meer bewust van het eigen lichaam en ontdekken het eigen plezier in seksualiteit. Vrouwen zetten zich af tegen de culturele en maatschappelijke opgedrongen beelden van de perfecte vrouw en blijven bij voorkeur voorlopig weg uit de handen van de arts (en dan vooral de gynaecoloog).

Een enorm taboe is de menstruatie. Judy Chicago is daar eens goed voor gaan zitten en maakt de Tampaxlithografie (1971), een fotolitho van de kunstenaar die een bebloede tampon verwijderd. Ze maakt ook de menstruatiebadkamer in Womanhouse (1972; de links gaan naar de foto van het werk op Chicago’s website, zie ook aflevering 111).

Marjoke Kuypers, zo schrijft Rosa Lindenburg, schildert in 1976 zeer natuurgetrouw een bebloed maandverband en Mary Beth Edelson (zie ook aflevering 152) gaat nog een stap verder in de tentoonstelling Blood Mystery and me, waarin ze het menstruatiebloed positief wil waarderen. Bezoeksters konden hun ervaringen uitwisselen over het verband tussen seksualiteit en bloed, over menstruatie, geboorte en menopauze. Eigenlijk was het een soort ‘omdenken’ avant la lettre: door de gedachte aan positieve mogelijkheden van de eigen sekse kan de vrouw het menstruatiebloed ook gaan waarderen. (1978, p.49-50)

Voor Edelson is het, net als bij Ana Mendieta, een route naar het verre verleden, naar matriarchale culturen. Edelson voelt zich aangesproken door het vruchtbaarheidsprincipe als onderdeel van de verering van de moeder(aarde)godin.

Wat Lindenburg opvalt is dat abortus en geboorte nauwelijks voorkomen in de thematiek van de feministische kunst. Ze vraagt zich af of dit misschien nog een taboe is voor feministische kunstenaars. ‘…de consequentie van het biologische vermogen van de vrouw is tevens de oorzaak van haar gevangenschap’, schrijft Lindenburg, en: ‘… de vrucht in de moederschoot neemt na de bevalling bezit van de moeder’ (1978, p.50).

Maar Mary Kelly (zie ook aflevering 145) is daar juist diep ingedoken. Ze maakte Post-Partum Document, een zes jaar durende verkenning van de moeder-kindrelatie, verdeeld over zes series, inclusief vlekkerige luiers van haar kind. Haar werk heeft, bezield door feminisme en psychoanalyse, een diepgaande invloed gehad op de ontwikkeling en kritiek van conceptuele kunst. Voor afbeeldingen en info, zie haar site.

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 216 Je kunst uittillen boven materialiteit, tijd en ruimte

Ana Mendieta. Foto gevonden op: https://repeatingislands.com/2014/11/18/ana-mendietas-artwork-comes-to-life-in-berlin/.

De afleveringen over Ana Mendieta (204-215) vallen grotendeels onder punt 2 van Rosa Lindenburg: woede over de lichamelijke geconditioneerdheid van de vrouw (zie aflevering 202), waarbij de nadruk op het thema verkrachting ligt.

Mendieta heeft veel aandacht besteed aan dit thema in tekeningen, sculpturen, performances, foto’s, video’s en installaties. Maar, zo wil ik toch nog even noemen, ze behandelt ook andere grote thema’s, zoals identiteit, gender, leven en dood, geweld en liefde, seks, wedergeboorte, ontworteldheid, bronnen en thuisland.

Natuurlijk gebruikt ze talloze materialen, zoals in de vorige afleveringen is voorbijgekomen. Meestal pakt ze wat voorhanden ligt in de natuur, zoals aarde, modder, veren, blaadjes, takken, bomen, schelpen, gras, ijs, rots, schors, mos, zand, maar ze gaat ook wel op pad om bijvoorbeeld bloemen en buskruit te kopen. Andere materialen die ze gebruikt, zoals as, was en kokosnoot … tja, dat kun je in Mexico in de natuur vinden, maar je moet er wel iets voor doen, het ligt niet voor het oprapen. Ze kan zelf as maken door een fik te stoken, was is van bomen te halen en de kokosnoten groeien hoog in de bomen. Het zou zomaar kunnen dat ze dat toch gewoon gekocht heeft. Voor bloed zal ze vast en zeker de slager hebben opgezocht.

Hoe dan ook, het belang ligt voor Mendieta niet bij waarmee ze haar werk maakt, maar hoe ze in haar werk verleden, heden en toekomst kan vermengen, hoe ze iets kan uittillen boven de materialiteit, tijd en ruimte.

Als je haar al bij een stroming zou willen plaatsen, moet je het zoeken bij de stromingen uit de jaren 1970, die het doel hadden de culturele, politieke, maatschappelijke en omgevingsconcepten opnieuw te bezien en te herzien: Land Art, Body Art, Conceptuele kunst, performance en minimale kunst. Mendieta neemt een zeer persoonlijke positie in tussen die vele stromingen.

Haar werk is aarde, wind, water en vuur, de fundamentele elementen van het leven en waaraan ze de status van goddelijkheid toekende. Of misschien is het beter om van bovennatuurlijkheid te spreken dan van goddelijkheid, omdat Mendieta via haar werk wel haar verbondenheid met het universum wil herstellen, maar daarbij gebruikmaakt van de aarde, het aardse, de natuur en haar lichaam. Een zijn met de aarde is die verbintenis met het universum, is natuur en boven de natuur. Bij goddelijkheid denk je al gauw aan iets ver weg, buiten de mens, niet verbonden met aarde en natuur.

In het feminisme, de feministische beweging van de jaren 1970, wordt deze visie gedeeld. Mendieta is niet officieel toegetreden tot de beweging, ze blijft liever vrij, al deelt ze wel veel van de feministische ambities.

Doorbreekt zij ook taboes over het vrouwelijk lichaam en seksualiteit?

Bronnen:

  • Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, edited by Beatrice Merz and Olga Gambari.
  • Feminist Avant-garde: Art of the 1970s : the Sammlung Verbund Collection, Vienna, 2016, Gabriele Schor, Prestel Verlag, p.341-345.
  • Linda Montano, An Interview with Ana Mendieta, Sulfur 8, no.1, Spring 1988. In:Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, p.200-207. (Het interview is gehouden toen Mendieta in Rome was, zo blijkt uit het gesprek zelf. De precieze datering heb ik ondanks veel gezoek niet kunnen achterhalen, maar in 1983 kreeg ze de Rome Prijs van de Amerikaanse Academie in Rome. Haar nicht Raquel Cecilia Mendieta vertelt in een van de filmpjes (zie hieronder) dat ze de laatste paar jaar van haar leven in Rome was, dus de periodisering moet 1983-1985 zijn.)
  • Olga Viso, Unseen Mendieta. The Unpublished Works of Ana Mendieta, 2008, Prestel.
  • Vrouw|en Kunst, 2002, Taschen, p.342-347.
  • WACK! art and the feminist revolution, 2007, Mitt Press, London, edited by Lisa Gabrielle Mark, p.265-266.

Internetbronnen: Aware, Corazón Pictures, studio international, artnet,Cuban art news, YouTube: Raquel Cecilia Mendieta: The Films of Ana Mendieta (half uur durende lezing met beeldmateriaal); Ana Mendieta: Traces/Stopy | Krátký dokument | Galerie Rudolfinum (met mooie beelden van haar kunstwerken); Hayward Gallery Exhibition Trailer: Ana Mendieta, Traces (het enige filmpje dat ik heb kunnen vinden waarop Ana Mendieta zélf heel even aan het woord is).

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 215 Ana Mendieta: Waar kunst echt over gaat is historische verbondenheid!

Ana Mendieta, Untitled, 1983, sand and binder on wood, 160 x 93 x 5.1 cm, 63 x 37 3/8 x 2 inches, Courtesy Galerie Lelong, New York, © The Estate of Ana Mendieta Collection. Gevonden op: https://awarewomenartists.com/en/artiste/ana-mendieta/.

Ter afronding van deze verdiepende serie over Ana Mendieta (zie afleveringen 204-214), maak ik een sprong in de tijd naar 1983. Dankzij de Rome Prijs van de Amerikaanse Academie in Rome, zit ze op dat moment daar en heeft voor het eerst een atelier. Tot die tijd heeft ze altijd zonder atelier gewerkt. Minstens tien jaar was ze in de natuur om daar haar bijdragen te leveren. Ze heeft talloze natuurkunstwerken gemaakt, met of zonder inzet van haar eigen lichaam. Hoe pakt ze het aan met het werken binnen vier muren?

Ze heeft altijd problemen gehad met het idee van binnen werken, omdat ze niet het gevoel heeft dat ze de natuur kan namaken. ‘Installation is a fake art’, vertelt ze Linda Montano (zie Bronnen). Dus heeft ze zichzelf de opdracht gegeven met dit probleem, binnen werken, aan de slag te gaan.

Ze vindt een manier: werken met zand, met aarde, en dat mengen met een bindmiddel, waarvan ze vervolgens sculpturen maakt. Ze is er zeer tevreden over, omdat ze dezelfde textuur krijgt als buiten. Toen ze op een dag, na wekenlang hard doorwerken, haar studio binnenkwam, zag ze dat de sculpturen een echte presentie hebben, een lading. Een vriend van haar had zand meegenomen uit Egypte en voor haar gevoel heeft de sculptuur met dat zand een Egyptische lading gekregen.

In Rome heeft Mendieta de kans om naar Malta te gaan, een klein eiland in het midden van de Middellandse zee waar de oudste Neolithische tempels zijn. ‘Hun cultuur was matriarchaal’, vertelt ze Linda Montano, ‘en gebaseerd op het beeld van een seksloze dikke vrouw. Ze lijkt niet op de Venus van Willendorf, deze heeft een rok aan en slaapt. Een theorie beweert dat ze van een cultuur van slaap en dood komt. De tempels van Malta hebben dezelfde vorm als deze grote dikke vrouw, en er was er een uitgesneden in een grot met rode spiralen op het plafond geschilderd. Ik ging er naar binnen en het voelde alsof ik in een grote baarmoeder was. Dat is waar kunst echt over gaat – de historische verbondenheid.’

Er valt natuurlijk nog veel meer over Ana Mendieta en haar werk te vertellen, en wie weet komt dat later nog aan bod. Nu wil ik graag verder met punt 3 van Rosa Lindenburg haar handzame lijstje onderwerpen waarmee feministische kunstenaars zich bezighouden: taboes over vrouwelijk lichaam en seksualiteit doorbreken (zie aflevering 202).

Bronnen:

  • Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, edited by Beatrice Merz and Olga Gambari.
  • Feminist Avant-garde: Art of the 1970s : the Sammlung Verbund Collection, Vienna, 2016, Gabriele Schor, Prestel Verlag, p.341-345.
  • Linda Montano, An Interview with Ana Mendieta, Sulfur 8, no.1, Spring 1988. In:Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, p.200-207. (Het interview is gehouden toen Mendieta in Rome was, zo blijkt uit het gesprek zelf. De precieze datering heb ik ondanks veel gezoek niet kunnen achterhalen, maar in 1983 kreeg ze de Rome Prijs van de Amerikaanse Academie in Rome. Haar nicht Raquel Cecilia Mendieta vertelt in een van de filmpjes (zie hieronder) dat ze de laatste paar jaar van haar leven in Rome was, dus de periodisering moet 1983-1985 zijn.)
  • Olga Viso, Unseen Mendieta. The Unpublished Works of Ana Mendieta, 2008, Prestel.
  • Vrouw|en Kunst, 2002, Taschen, p.342-347.
  • WACK! art and the feminist revolution, 2007, Mitt Press, London, edited by Lisa Gabrielle Mark, p.265-266.

Internetbronnen: Aware, Corazón Pictures, studio international, artnet,Cuban art news, YouTube: Raquel Cecilia Mendieta: The Films of Ana Mendieta (half uur durende lezing met beeldmateriaal); Ana Mendieta: Traces/Stopy | Krátký dokument | Galerie Rudolfinum (met mooie beelden van haar kunstwerken); Hayward Gallery Exhibition Trailer: Ana Mendieta, Traces (het enige filmpje dat ik heb kunnen vinden waarop Ana Mendieta zélf heel even aan het woord is).

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 214 Ana Mendieta in het land van de begrafenisrituelen en tradities

Ana Mendieta, Silueta Works in Mexico, 1973–77/1991. Pigmented inkjet prints, four parts, 13 1/4 x 20 inches (33.7 x 50.8 cm); eight parts, 20 x 13 1/4 inches (50.8 x 33.7 cm). Gift of Barbara Lee, The Barbara Lee Collection of Art by Women. Courtesy the Galerie Lelong. © The Estate of Ana Mendieta Collection, LLC. Gevonden op: https://www.icaboston.org/art/ana-mendieta/silueta-works-mexico.

In Mexico (zie aflevering 213) vindt Ana Mendieta de samensmelting van inheemse en Europese culturen die ze (her)kent uit haar eigen Cubaanse erfenis. Mexico wordt al snel een plaatsvervangend thuisland, met haar rijke ceremonies en rituelen, haar kunstvormen en de obsessie met de dood. Het land heeft vele begrafenisrituelen en tradities en vooral de viering van de Dag van de Doden pluist Mendieta helemaal uit. Ze leest over Mexico en verdiept zich in het leven van Frida Kahlo en Diego Rivera.

Mexico is in de jaren 1960 en 1970 aanlokkelijk voor veel kunstenaars en intellectuelen op zoek naar persoonlijke en artistieke vrijheid, om dingen op een heel andere manier te gaan zien en los te komen van de eigen culturele bagage.

Samen met Hans Breder, haar partner in kunst en liefde (zie aflevering 205), onderzoekt Mendieta kleine dorpjes in Mexico, archeologische sites en verlaten plekken. Ze is uit op de meest duidelijke expressies van de samensmelting van inheemse en Europese culturen. Haar interesse gaat uit naar overeenkomsten in culturen, van nu tot in het verre verleden, de rituelen die verbonden zijn met wedergeboorte, zuivering en reiniging, en de Jungiaanse theorie over universele archetypen.

Mendieta volgt ook bij de totstandkoming van haar aarde-lichaam werken en de Siluetas het werkproces van drie stappen: conceptontwikkeling, uitvoering, en documentatie (zie aflevering 205), waarbij ze de voorbereiding en planning heel nauwkeurig uitwerkt. Ze heeft eindeloos veel Siluetas gemaakt, sommige uitgesproken, expressief, niet te missen in het landschap, andere verborgen, bijna helemaal verdwenen in de bodem van de aarde. Ze maakt gebruik van materiaal uit de omgeving, maar ook bloed en rode verf, en probeert van alles uit met aarde (modder, stenen), water (zee, meer, beek, rivier), vuur en lucht in de vorm van vogelveren.

Volgens Olga Viso (zie Bronnen) werkt Mendieta opzettelijk tegengesteld aan de monumentale gebaren die haar mannelijke tijdgenoten en Land Art-kunstenaars, zoals Robert Smithson, maken. (Zie over Land Art de afleveringen 75 en 76 en over Smithson De (on)zichtbaarheid van een werk.) Toch lijkt haar werk groter dan het is, omdat ze zelden volledig zicht biedt op de grootte van de plek waar ze bezig is. Als ze al overzichtsbeelden maakt van haar werkplek, dan kiest ze uiteindelijk voor het meest bijgesneden beeld van haar kunstwerk.

In Mexico maakt ze ook het werk waar Rosa Lindenburg in aflevering 203 naar verwees: het verstilde lichaam onder een bebloed laken. Het blijkt het werk Mutilated body on Landscape (1973) te zijn. Het werk is uitgevoerd op het dak van Hotel Principal in Oaxaca, Mexico, een hotel waar Mendieta en Breder verblijven in de jaren 1970. Mendieta heeft haar acties als gevolg van de schokkende gebeurtenis op de campus nog vers in het geheugen, bijvoorbeeld de werken Bloody Mattresses of People Looking at Blood, Moffit (zie aflevering 210-212). Met behulp van een laken uit het hotel, het hart van een dier, bloed en zichzelf onder het laken, brengt ze volgens Olga Viso die werken in Iowa naar een nieuw metaforisch niveau.

Bronnen:

  • Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, edited by Beatrice Merz and Olga Gambari.
  • Feminist Avant-garde: Art of the 1970s : the Sammlung Verbund Collection, Vienna, 2016, Gabriele Schor, Prestel Verlag, p.341-345.
  • Linda Montano, An Interview with Ana Mendieta, Sulfur 8, no.1, Spring 1988. In:Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, p.200-207. (Het interview is gehouden toen Mendieta in Rome was, zo blijkt uit het gesprek zelf. De precieze datering heb ik ondanks veel gezoek niet kunnen achterhalen, maar in 1983 kreeg ze de Rome Prijs van de Amerikaanse Academie in Rome. Haar nicht Raquel Cecilia Mendieta vertelt in een van de filmpjes (zie hieronder) dat ze de laatste paar jaar van haar leven in Rome was, dus de periodisering moet 1983-1985 zijn.)
  • Olga Viso, Unseen Mendieta. The Unpublished Works of Ana Mendieta, 2008, Prestel.
  • Vrouw|en Kunst, 2002, Taschen, p.342-347.
  • WACK! art and the feminist revolution, 2007, Mitt Press, London, edited by Lisa Gabrielle Mark, p.265-266.

Internetbronnen: Aware, Corazón Pictures, studio international, artnet,Cuban art news, YouTube: Raquel Cecilia Mendieta: The Films of Ana Mendieta (half uur durende lezing met beeldmateriaal); Ana Mendieta: Traces/Stopy | Krátký dokument | Galerie Rudolfinum (met mooie beelden van haar kunstwerken); Hayward Gallery Exhibition Trailer: Ana Mendieta, Traces (het enige filmpje dat ik heb kunnen vinden waarop Ana Mendieta zélf heel even aan het woord is).

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 213 Ana Mendieta: banden met het universum herstellen

Ana Mendieta, Imagen de Yagul, from the series Silueta Works in Mexico 1973-1977, 1973. Gevonden op: https://www.artsy.net/artwork/ana-mendieta-imagen-de-yagul-from-the-series-silueta-works-in-mexico-1973-1977.

In de zomer van 1973 gaat Ana Mendieta voor de tweede keer naar Mexico. Ze was daar in 1971 voor de eerste keer en deed toen archeologisch veldonderzoek, een zomercursus voor de universiteit van Iowa, dezelfde universiteit waar ze haar kunstopleiding in schilderen volgde. Na dat eerste verblijf in Mexico maakt ze haar eerste earth-body work (aarde-lichaam werk): Grass on Woman, een soort performance waarbij ze naakt op haar buik op het groene gras ligt en medestudenten haar met verse stukken gras bedekken tot ze lijkt samen te smelten met het landschap (zie aflevering 204).

Die tweede keer, in 1973, is ze er met een groep medestudenten die allemaal meedoen aan het intermediaprogramma van Hans Breder (zie aflevering 205). Daar ontvlamt het in 1971 aangewakkerde vuurtje verder. Haar zoektocht naar kracht en magie, haar plek op aarde en wie zij is, krijgt een diepere afdruk in de materie die moeder aarde biedt: Mendieta gaat silhouetten maken, buiten, haar zogenoemde Silueta’s. Op een precolumbiaanse archeologische site, niet ver van Oaxaca, maakt ze haar eerste: Imagen de Yagul (Beeld van Yagul).

In het interview met Linda M. Montano (zie Bronnen) vertelt Mendieta over dit werk:

In 1973 deed ik mijn eerste werk in een Azteken tombe dat bedekt was met onkruid en grassen – die begroeiing deed me denken aan tijd. Ik kocht bloemen op de markt, ging in de tombe liggen en lag daar bedekt met witte bloemen. De analogie was dat ik bedekt was door tijd en historie.

Volgens Olga Gambari koos Mendieta bij Imagen de Yagul een manier van werken die volkomen en plein air was, in nauw contact met het landschap. Ze schrijft over Mendieta: ‘Ze verklaarde de wording van de Siluetas als een manifestatie van haar streven haar plaats te vinden, haar context in de natuur. Ze vertelde hoe ze direct in situ werkte, op de eenvoudigst mogelijke manier, alleen als het even kon, een serie rituele handelingen volbrengend.’ (Gambari, in Ana Mendieta. She Got Love, 2013, p. 48, zie Bronnen.)

In Unseen Mendieta (p.109, zie Bronnen) staat ook een citaat van Mendieta over haar werk in de natuur:

Ik heb een dialoog gevoerd tussen het landschap en het vrouwelijk lichaam (gebaseerd op mijn eigen silhouet). Ik geloof dat dit een direct gevolg is van het feit dat ik tijdens mijn adolescentie uit mijn thuisland ben weggerukt. Ik ben overweldigd door het gevoel dat ik uit de baarmoeder ben geworpen (de natuur). Mijn kunst is een manier om de banden die me binden aan het universum te herstellen.

Haar verleden is besproken in aflevering 204. De onverzadigbare zoektocht van Ana Mendieta naar de oorsprong, leidt tot een diepe fascinatie voor geschiedenis.

Bronnen:

  • Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, edited by Beatrice Merz and Olga Gambari.
  • Feminist Avant-garde: Art of the 1970s : the Sammlung Verbund Collection, Vienna, 2016, Gabriele Schor, Prestel Verlag, p.341-345.
  • Linda Montano, An Interview with Ana Mendieta, Sulfur 8, no.1, Spring 1988. In:Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, p.200-207. (Het interview is gehouden toen Mendieta in Rome was, zo blijkt uit het gesprek zelf. De precieze datering heb ik ondanks veel gezoek niet kunnen achterhalen, maar in 1983 kreeg ze de Rome Prijs van de Amerikaanse Academie in Rome. Haar nicht Raquel Cecilia Mendieta vertelt in een van de filmpjes (zie hieronder) dat ze de laatste paar jaar van haar leven in Rome was, dus de periodisering moet 1983-1985 zijn.)
  • Olga Viso, Unseen Mendieta. The Unpublished Works of Ana Mendieta, 2008, Prestel.
  • Vrouw|en Kunst, 2002, Taschen, p.342-347.
  • WACK! art and the feminist revolution, 2007, Mitt Press, London, edited by Lisa Gabrielle Mark, p.265-266.

Internetbronnen: Aware, Corazón Pictures, studio international, artnet,Cuban art news, YouTube: Raquel Cecilia Mendieta: The Films of Ana Mendieta (half uur durende lezing met beeldmateriaal); Ana Mendieta: Traces/Stopy | Krátký dokument | Galerie Rudolfinum (met mooie beelden van haar kunstwerken); Hayward Gallery Exhibition Trailer: Ana Mendieta, Traces (het enige filmpje dat ik heb kunnen vinden waarop Ana Mendieta zélf heel even aan het woord is).

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.

Aflevering 212 Ana Mendieta: Kan het geen hond iets schelen?

Kunstwerk van Ana Mendieta. Documentation of an untitled performance with flowers, 1973. Foto: Susan Hol, in 2019 genomen uit eigen exemplaar Unseen Mendieta, van Olga Viso, uitgeverij Prestel, 2008, p. 30-31.

Ana Mendieta maakte volgens Artforum haar People Looking at Blood, Moffit (1973, zie aflevering 211) twee maanden na de verkrachting en moord van een medestudent aan de Universiteit van Iowa. De bloederige massa op de stoep voor deur naar het appartementencomplex van Mendieta gaat over geweld, maar niet het geweld van het grote geheel, zoals de Cubaanse revolutie die zo’n grote rol in haar eigen leven speelt. Het gaat over het geweld binnen de grenzen van het dagelijks leven.

Mendieta ondernam deze actie dus in de nasleep van de schokkende gebeurtenis op de campus. Ze wil blijkbaar blijven ‘schreeuwen’ over dit geweld tegen vrouwen, het onrecht van de criminele daad, maar ook de neiging het geweld tegen vrouwen zo diep mogelijk te verstoppen.

Artforum: ‘Als een vrouw wordt vermoord en niemand staat erbij stil, doet het er dan nog steeds toe? Mendieta benadrukt dat huiselijke vormen van geweld wél waarneembaar zijn – als er maar iemand bereid is te kijken.’

Het gedrag van de voorbijgangers – kijken en snel doorlopen – is iets dat je in de hele gemeenschap terugziet. Er is een algeheel tekortschieten in het erkennen en aanpakken van het lijden van degenen die onzichtbaar zijn gemaakt door hun anders-zijn.

Volgens Artforum is People Looking at Blood, Moffiteen belangrijk werk in Mendieta’s oeuvre: ‘Het bevat motieven die essentieel blijven voor het werk van de kunstenaar:

  • onderzoek naar gendergerelateerd geweld;
  • waarneming (perceptie) van onzichtbare verschillen;
  • ‘aanwezigheid’ van ontbrekende lichamen;
  • creëren van kunst buiten traditionele locaties;
  • gebruik van film en fotografie om de impressies te documenteren van ontmoetingen tussen lichaam en wereld.’

Volgens Barbara Hess bleef Mendieta door gebruik te maken van haar lichaam en organisch materiaal, zoals bloed, op kritische afstand van de conceptuele kunst uit de jaren zeventig, waarvan ze vond dat deze door mannen werd gedomineerd en ‘buitengewoon gladjes’ was (Vrouw|en Kunst, 2002, p.347, zie Bronnen). En Stephanie Rosenthal schrijft in Feminist Avant-garde: Art of the 1970s (2016, p.341, zie Bronnen) dat de bloederige werken Ana Mendieta een soort buitenstaander maakte in de klas (het intermediaprogramma) van Hans Breder (zie aflevering 205), omdat zij de enige student was die niet op de gebruikelijke manier conceptuele kunst maakte en bovendien ook nog de enige vrouw was.

‘Ik snapte het gewoon helemaal’, citeert Rosenthal Ana Mendieta, ‘omdat ik met bloed en met mijn lichaam werkte. De mannen gingen helemaal op in conceptuele kunst en deden dingen die erg clean waren.’

In 1973 maakt ze ook Sweating Blood, waarbij bloed van haar voorhoofd over haar gezicht loopt. Ze heeft haar ogen gesloten, waardoor het gezicht enigszins als een masker aandoet, of lijkt op een boeddha in diepe meditatie. In het filmpje bij aflevering 204 is hiervan bewegend beeld te zien. Wel goed kijken, want het druipende bloed is niet heel duidelijk zichtbaar. In groot contrast met dit bloederige zelfportret is haar zelfportret met bloemen, óók in 1973 gemaakt. Of eigenlijk is het een performance, gehouden in de intermedia studio in Iowa. Mendieta transformeert haar kenmerken door een voor een witte bloemen rondom haar hoofd en voor haar gezicht te schikken. Ze wordt letterlijk een bos bloemen en verdwijnt zelf tussen de bloemblaadjes en stelen.

Hoewel dit veel lieflijker aandoet dan de bloederige werken, is het onderliggende thema steeds weer: transformatie, op wat voor manier dan ook.

Bronnen:

  • Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, edited by Beatrice Merz and Olga Gambari.
  • Feminist Avant-garde: Art of the 1970s : the Sammlung Verbund Collection, Vienna, 2016, Gabriele Schor, Prestel Verlag, p.341-345.
  • Linda Montano, An Interview with Ana Mendieta, Sulfur 8, no.1, Spring 1988. In:Ana Mendieta. She Got Love, 2013, Skira, p.200-207. (Het interview is gehouden toen Mendieta in Rome was, zo blijkt uit het gesprek zelf. De precieze datering heb ik ondanks veel gezoek niet kunnen achterhalen, maar in 1983 kreeg ze de Rome Prijs van de Amerikaanse Academie in Rome. Haar nicht Raquel Cecilia Mendieta vertelt in een van de filmpjes (zie hieronder) dat ze de laatste paar jaar van haar leven in Rome was, dus de periodisering moet 1983-1985 zijn.)
  • Olga Viso, Unseen Mendieta. The Unpublished Works of Ana Mendieta, 2008, Prestel.
  • Vrouw|en Kunst, 2002, Taschen, p.342-347.
  • WACK! art and the feminist revolution, 2007, Mitt Press, London, edited by Lisa Gabrielle Mark, p.265-266.

Internetbronnen: Aware, Corazón Pictures, studio international, artnet,Cuban art news, YouTube: Raquel Cecilia Mendieta: The Films of Ana Mendieta (half uur durende lezing met beeldmateriaal); Ana Mendieta: Traces/Stopy | Krátký dokument | Galerie Rudolfinum (met mooie beelden van haar kunstwerken); Hayward Gallery Exhibition Trailer: Ana Mendieta, Traces (het enige filmpje dat ik heb kunnen vinden waarop Ana Mendieta zélf heel even aan het woord is).

De komende tijd zal ik in de vorm van een feuilleton de lezer meenemen in mijn zoektocht. De zoektocht naar wat? Iets met kunst, performance, Abramović, feminisme, esthetica, filosofie. Dat wordt in de loop van de tijd duidelijk. Inhoudsopgave Feuilleton Abramović, met links per aflevering.